|
||||||||||||||||||||||||
 |
|
|
||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||
| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z | ||
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
Rječnik kemijskih pojmova
makromolekule |
|
|
Makromolekule su molekule visoke relativne molekularne mase (preko 10 000), čija se struktura sastoji od višestrukog ponavljanja molekula niske relativne molekularne mase. Od makromolekula su sastavljeni polimeri, celuloza, škrob, proteini, itd. |
masa |
|
|
Masa (m) količine materije je li sadržavana u čestici ili tijelo bez obzira na njegov lokaciju u svemiru. Masa je stalna, dok težina ovisi o udaljenost tijela od centra Zemlje (ili drugog planeta). SI jedinica je kilogram. U skladu s Einsteinovom jednadžbom E = mc2
svi oblici energije posjeduju maseni ekvivalent. |
masena koncentracija |
|
|
Masena koncentracija (γ) je jednaka omjeru mase (m) otopljene tvari i volumena (V) otopine. SI jedinica za masenu koncentraciju je kg m-3, ali se u laboratoriju češće upotrebljava g dm-3 koja ima istu brojčanu vrijednost.  |
masena spectrometrija |
|
|
Masena spectrometrija je analitička tehnika u kojoj se ioni razdvajaju na osnovi odnosa masa/naboj (m/e) i identificiraju na odgovarajućem detektoru. U masenom spektrometru uzorak se ionizira i pozitivni ioni se ubrzavaju električnim poljem u visokom vakuumu. Snop brzih iona tada ulazi u predio magneta koji skreću snop iona (otklon je najveći za ione male mase). Ioni različitih masa i naboja redom se fokusiraju na ionskom detektoru. Tako se dobije maseni spektar koji se sastoji od serije šiljaka promjenjivog intenziteta za svaku vrijednost odnosa m/e. Različite molekule mogu se identificirati po njihovom karakterističnom masenom spektru. |
maseni broj |
|
|
Maseni broj (nukleonski broj) je ukupni broj protona i neutrona sadržanih u atomskoj jezgri. Označuje se kao lijevi superskript (2H). |
maseni omjer |
|
|
Maseni omjer je jednak omjeru mase (mA) jedne komponente i mase (mB) druge komponente.  |
maseni udio |
|
|
Maseni udio (w) je jednak omjeru mase (m) otopljene tvari i zbroja masa (m) svih tvari u otopini. Maseni udio je brojčana, bezdimenzijska veličina i često se izražava kao postotak (% = 1/100), promil, (‰ = 1/1 000) ili dio na milijun, (ppm = 1/1 000 000 - parts per milion). Ako nije drugačije naglašeno udio se odnosi na maseni udio.  |
maskirajući reagens |
|
|
Maskirajući reagens reagira s komponentama uzorka koje mogu povećati rezultat analize. |
masne kiseline |
|
|
Masne kiseline su alifatske monokarboksilne kiseline koje su karakterizirane terminalnom karboksilnom skupinom (R-COOH). Prirodne masne kiseline obično su građen od 4 do 28 ugljikovih atoma u lancu (obično imaju paran broj) a mogu biti zasićene i nezasićene. Najvažnije zasićene masne kiseline su maslačna (C4), laurinska (C12), palmitinska (C16) i stearinska (C18). Od nezasićenih masnih kiselina najčešće se sreću oleinska, linolna i linolenska (sve imaju 18 ugljikovih atoma u lancu). Fizikalna svojstva msnih kiselina ovise o dužini lanca, stupnju nezasićenosti i razgranatosti lanca. Kiseline s kratkim lancem su tekućine oštrog mirisa topljive u vodi. Porastom dužine lanca talište im raste a topljivost u vodi opada. Nezasićene masne kiseline i one s razgrantim lancem imaju niže talište. |
međunarodni sustav jedinica |
|
|
Međunarodni sustav jedinica nadograđen je na sustav metar - kilogram - sekunda - amper i kratko se obilježava sa SI (System International d'Unites). Međunarodni sustav (SI) dopušta i upotrebu višekratnika jedinica. Takve jedinice zovemo decimalnim jedinicama a nazivi im se tvore tako da se ispred naziva Si jedinice stavi prefiks. Prefiks predstavlja broj koji pomnožen jedinicom daje njezin višekratnik. SI jedinice s prefiksima također se smatraju jedinicama Međunarodnog sustava. |
Meissnerov efekt |
|
|
Meissnerov efekt je potpuni nestanak magnetske indukcije u unutrašnjosti superprovodnika. |
meniskus |
|
|
Meniskus je zakivljenost površine tekućine uzrokovana površinskom napetošću. |
menzura |
|
|
Menzure su graduirani stakleni cilindri veličine od 2 mL do 2000 mL. Koriste se kod priprave otopina reagensa za mjerenje volumena čija točnost ne mora biti velika. Što je menzura većeg promjera, odnosno većeg volumena, veća je pogreška mjerenja. |
merkaptani |
|
|
Merkaptani su tradicionalani naziv za tiole. Ovaj izraz napušten od IUPAC-a ali je još u širokoj upotrebi. |
metali |
|
|
Metali ili kovine čine više od dvije trećine svih elemenata koji se mogu naći u prirodi (Vidi Periodni sustav). Od 113 poznatih elemenata, samo 17 su nemetali, 7 su polumetali a ostalih 89 se mogu svrstati u metale. Metali su neprozirni, imaju karakterističan metalni sjaj, dobri su vodiči topline i električne struje. Električna vodljivost metala općenito opada porastom temperature. Većina metala se može dobro kovati i istezati. Na sobnoj su temperaturi svi, osim žive, u čvrstom stanju. Mogu se koristit u čistom stanju ali se češće miješaju s drugim metalima i nemetalima u legure. |
metali rijetkih zemalja |
|
|
U metale rijetkih zemalja spadaju: skandij (Sc), itrij (Y) i lantanoidi (La, Ce, Pr, Nd, Pm, Sm, Eu, Gd, Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu). Zovu se rijetkim zemljama jer su prvo bili izolirani kao oksidi. |
metaloidi |
|
|
Vidi Polumetali |
metalurgija |
|
|
Metalurgija je nauka o metalima i njihovoj ekstrakciji iz ruda. |
metar |
|
|
Metar (m) je osnovna SI jedinica za duljinu. Metar je duljina koja odgovara putu što ga prijeđe svjetlost u vakuumu za vrijeme od 1/299 792 458 s. Ova definicija, prihvaćena na Generalnoj konferenciji za mjere i utege u listopadu 1983., zamijenila je definiciju iz 1967. temeljenu na kriptonovoj lampi. |
mho |
|
|
Mho je arhaično ime za SI jedinicu simens (recipročno od om en. ohm). |
micele |
|
|
Micelle su električno nabijene koloidne čestice sastavljen od nakupina velikih molekula, kao što su, primjerice, sapuni i površinski aktivne tvari. U vodenim otopinama, hidrofilni krajevi ovakvih molekula su na površini micele, dok se hidrofobni kraj (obično ugljikovodikov lanac) usmjerava prema središtu. |
mikron |
|
|
Mikron (μ) je zastarjelo (i zabranjeno) ime za mikrometar (μm). |
milimetar živina stupca |
|
|
Milimetar živina stupca (mmHg) je iznimno dopuštena jedinica za tlak izvan SI i na 0°C je jednaka 133.322 Pa. Naziva se još i tor. Uporaba je dopuštena jedino za izražavanje tlaka tjelesnih tekućina. |
minerali |
|
|
Minerali su spojevi u kojima se metali javljaju u prirodi. Metali se u prirodi mogu pojavljivati kao samorodni (Au, Cu, PT, Ag, Pd, Hg, Ir), oksidi (Fe, Al, Sn, Cr, Mn, W, Cu), sulfidi (Cu, Pb, Zn, Ni, Ag, Co, Sb, Hg, Mo, Cd, Bi), karbonati (Fe, Zn, Cu, Mg, Mn, Pb), silikati (Ni, Cu, Zn, Mn), kloridi (Ag, Cu, Mg, Na, K), sulfati (Ca, Ba, Sr, Cu). |
Mohrova sol |
|
|
Mohrova sol je trivijalno ime za dvostruku sol željezov(II) amonijev sulfat heksahidrat, [Fe(NH4)2(SO4)2 × 6H2O]. |
mol |
|
|
Mol (mol) je osnovna SI jedinica za količinu (množinu) tvari. Mol je količina tvari onog sustava koji sadrži toliko elementarnih jedinki tvari koliko ima atoma u 0.012 kg izotopa ugljika 12 (12C). Elementarne jedinke uvijek moraju biti specificirane i mogu biti atomi, molekule, ioni, elektroni, neke druge čestice ili određene grupe čestica. U jednom molu (0.012 kg) izotopa ugljika 12 ima 6.022045×1023 atoma (Avogadrov broj). |
molalitet |
|
|
Molalitet (b; ranije m) komponente A je jednak omjeru količine (množine) otopljene tvari A i mase otapala.  Jedinica molaliteta je mol kg-1. |
molaritet |
|
|
Stari naziv za koncentraciju. |
molarna |
|
|
Označavanje s namjerom da se pokaže da je ekstenzivno fizikalno svojstvo izraženo po količini tvari, obično po molu. |
molarna masa |
|
|
Molarna masa tvari (M) je masa jednog mola njenih jedinki. SI jedinica za molarnu masu je kg mol-1 a obično se upotrebljava decimalna jedinica g mol-1. M = m/n
Molarna masa je brojčano jednaka relativnoj atomskoj masi, odnosno relativnoj molekularnoj masi. |
molarna veličina |
|
|
Molarne veličine su često pogodnije za izražavanje ekstenzivnih veličina (npr. volumena, entalpije, toplinskog kapaciteta, itd.). Dobiju se tako da se stvarna vrijednost podijeli s količinom tvari (brojem molova). Rezultirajuća veličina naziva se molarni volumen, molarna entalpija, itd. |
molarni apsorpcijski koeficijent |
|
|
Molarni apsorpcijski koeficijent (ε) je apsorpcijski koeficijent podijeljen s koncentracijom apsorbirajućeg materijala u otopini (ε = a/c). SI jedinica je m2mol-1 ali se češće koristi oblik dm3cm-1mol-1. |
molarni volumen |
|
|
Molarni volumen je volumen koji zauzima jedan mol tvari. Volumen plina, uz standardne uvjete (temperatura 0 °C i tlak 101 325 Pa) iznosi 22.4 dm3mol-1. |
molekula |
|
|
Molekule su najmanje čestice koje imaju svojstva dotičnog spoja. Molekule nastaju spajanjem kemijskim vezama dva ili više atoma u veće čestice. Ako se spajaju atomi različitih elemenata nastaju kemijski spojevi. |
molekularna masa |
|
|
|
moment |
|
|
Moment (p) je produkt mase i brzine (p = m∙v). |
monomeri |
|
|
Monomeri su jednostavne molekule koje se mogu udruži sa sličnim ili različitim molekulama tvoreći polimer. Monomeri su ponavljajuća strukturna jedinica unutar polimera. |
monosaharidi |
|
|
Monosaharidi su ugljikovodici koji se ne mogu cijepati u manje jedinice razrijeđenim kiselinama. Monosaharidi jednostavnih šećera imaju formulu C6H12O6 a najpoznatiji su glukoza, fruktoza, i galaktoza. Spajanjem monosaharida nastaju složeni šećeri poznati kao oligosaharidi i polisaharidi. |
morska milja |
|
|
Morska milja (ili nautička milja) je iznimno dopuštenja jedinica duljine izvan SI koja se koristi u pomorskom, riječnom i zračnom prometu. Morska milja je jednaka duljini luka jedne minute na površini Zemlje mjereno kod geografske širine N45° i iznosi 1852 m. |
MOSFET |
|
|
MOSFET (metal oxide field effect transistor) je poluvodički uređaj koji može poslužiti kao ion selektivna elektroda. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
| A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z | ||
